|
หลักสูตรม.๑
บทที่ ๑
หลักพุทธศาสนาโดยสรุป
หลักความเชื่อ
๑. ใช้ปัญญานำหน้าความเชื่อ คือจะสอนให้ผู้นับถือมีปัญญาอย่างแท้จริง
๒. เชื่อถือธรรมชาติว่าเป็นสิ่งสูงสุด ซึ่งเทียบได้กับพระเจ้าของศาสนาคริสต์
๓. เชื่อว่าชีวิตเป็นสิ่งที่พัฒนาได้ คือเชื่อว่าชีวิตไม่ใช่สิ่งตายตัว แต่สามารถพัฒนาได้
๔. เชื่อความจริง คือเชื่อสิ่งที่ได้พิสูจน์จนเห็นจริงแล้วเท่านั้น
๕. เชื่อกรรม คือ เชื่อว่าเมื่อเราทำอะไรลงไปด้วยเจตนา มันย่อมมีผลต่อจิตใจเสมอ
๖. เชื่อความเพียร คือ เชื่อว่าเมื่อมีความพยายามอย่างถูกต้อง ย่อมจะประสบผลสำเร็จได้
๗. ไม่เชื่อจากเขาว่ามา คือไม่เชื่อจากผู้อื่นบอกกล่าวมา ไม่ว่าจะกรณีใด
๘. ไม่มีการบังคับให้เชื่อ คือจะให้อิสระแก่ผู้ที่นับถืออย่างเต็มที่
๙. ไม่เชื่อเรื่องงมงาย เช่น เรื่องไสยศาสตร์,สิ่งศักดิ์สิทธิ์ ,ดวงชะตา,โชค, ลาง, ผี, เทวดา เป็นต้น
๑๐. ไม่เชื่อเรื่องเวรกรรมจากชาติปางก่อน คือพุทธศาสนาจะสอนเฉพาะเรื่องในปัจจุบันเท่านั้น
หลักคำสอน
๑. สอนว่าทุกสิ่งเกิดมาจากเหตุ และจะดับหายไปเมื่อเหตุของมันดับลง
๒. สอนว่าจิตสำคัญที่สุด คือจะให้ความสำคัญแก่จิตมากกว่าวัตถุ
๓. สอนให้พึ่งตนเอง คือไม่สอนให้อ้อนวอนให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือใครมาช่วย
๔. สอนให้รักผู้อื่น ช่วยเหลือผู้อื่น ไม่เป็นศัตรูกับใคร
๕. สอนให้ใช้ชีวิตที่เรียบง่าย งดเว้นอบายมุข สิ่งเสพติด และสิ่งฟุ่มเฟือย
๖. สอนให้มีสติ อย่าประมาท ให้หมั่นฝึกฝนสมาธิ และอบรมปัญญาอยู่เสมอ
๗. สอนให้ปล่อยวางความยึดมั่นถือมั่นทั้งหลาย เพื่อที่จิตจะได้นิพพาน
๘. สอนว่า นิพพาน คือความสงบเย็นของจิตใจ ซึ่งจะเกิดขึ้นขณะที่จิตบริสุทธิ์จากกิเลส
๙. สอนให้ละเว้นความชั่ว แล้วทำแต่ความดี รวมทั้งทำจิตให้บริสุทธิ์จากกิเลส
๑๐. สอนว่า นรก คือ ร้อนใจ , สวรรค์ คือ อิ่มใจ ในขณะที่กำลังทำความชั่วและความดีอยู่
จบบทที่ ๑
บทที่ ๒ หลักพื้นฐานพุทธศาสนา
๑. พุทธศาสนาคืออะไร?
พุทธะ แปลว่า ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน
พระพุทธเจ้า แปลว่า ผู้รู้สูงสุด ไม่มีใครเทียบเท่า
พุทธศาสนา แปลว่า คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า
๒. ใครคือศาสดา?
พระพุทธเจ้า คือศาสดา(ผู้ก่อตั้ง)ของพุทธศาสนา
๓. กำเนิดที่ใด?
พุทธศาสนาเกิดขึ้น ณ ประเทศอินเดีย ก่อนศาสนาคริสต์ ๕๔๓ ปี
๔. อะไรคือสิ่งที่มีอำนาจสูงสุด?
ศาสนาในโลกนี้แบ่งได้ ๒ ประเภท อันได้แก่
๑. เทวนิยม คือประเภทที่ยอมรับนับถือพระเจ้าว่าเป็นสิ่งมีอำนาจสูงสุด เช่นศาสนาคริสต์,อิสลาม
๒. อเทวนิยม คือประเภทที่ไม่ยอมรับนับถือพระเจ้าว่าเป็นสิ่งที่มีอำนาจสูงสุด เช่นศาสนาพุทธ
พุทธศาสนาจะนับถือธรรมชาติว่าเป็นสิ่งที่มีอำนาจสูงสุด ที่ควบคุมทุกสิ่งทุกอย่างให้เป็นไป ซึ่งเทียบได้กับพระเจ้าของศาสนาคริสต์และอิสลาม
๕. คัมภีร์ชื่ออะไร?
พระไตรปิฎกคือตำรารวบรวมคำสอน(คัมภีร์)ทั้งหมดของพุทธศาสนาเอาไว้.
๖. หลักคำสอนโดยสรุปมีว่าอย่างไร?
หลักคำสอนของพระพุทธเจ้าโดยสรุปมี ๓ ประการ คือ
๑. สอนให้ละเว้นความชั่ว
๒. สอนให้ทำความดี
๓. สอนให้ทำจิตให้บริสุทธิ์
๗. หลักความเชื่อเป็นอย่างไร?
พุทธศาสนามีหลักความเชื่อโดยสรุปดังนี้
๑. ไม่เชื่ออะไรงมงายไร้เหตุผล เช่น ไม่เชื่อเรื่องไสยศาสตร์, โหราศาสตร์, เรื่องสิ่งศักดิ์สิทธิ์, เรื่องผี-สาง, เรื่องเทวดา-นางฟ้า, เรื่องนรกใต้ดิน- สวรรค์บนฟ้า, ชาติก่อน-ชาติหน้า เป็นต้น.
๒. เชื่อสิ่งที่ปรากฏแก่ตนเองจริงๆแล้วเท่านั้น คือจะเชื่อสิ่งที่พิสูจน์ได้แล้วเท่านั้น
๓. ไม่มีการบังคับให้เชื่อ คือจะให้อิสระแก่ผู้ที่นับถืออย่างเต็มที่
หลักความเชื่อนี้เป็นหลักการที่ตรงกับหลักการของวิทยาศาสตร์นั่นเอง.
๘. พุทธศาสนามีกี่นิกาย?
นิกาย หมายถึง พวก หรือ หมู่ ซึ่งพุทธศาสนาในโลกปัจจุบันแบ่งเป็น ๒ นิกายใหญ่ๆ คือ
๑. มหายาน ซึ่งมีผู้คนนับถือมากในประเทศจีน, ไต้หวัน, เวียดนาม
๒. เถรวาท (หินยาน) ซึ่งมีผู้คนนับถือมากในประเทศไทย, ลาว, พม่า
นิกายเถรวาทจะยึดถือพระไตรปิฎกดั้งเดิมและเคร่งครัด ส่วนนิกายมหายานจะดัดแปลงคำสอนใหม่และไม่ค่อยเคร่งครัด
๙. ประโยชน์จากการนับถือพุทธศาสนาคืออะไร?
ประโยชน์ที่จะได้รับจากการนับถือพุทธศาสนาก็คือ
๑. มีปัญญา ไม่โง่เขลา
๒. มีหลักในการดำเนินชีวิต
๓. มีสุขมากขึ้น มีทุกข์น้อยลง
๑๐. โครงสร้างพุทธศาสนาเป็นอย่างไร?
พุทธศาสนาประกอบด้วยโครงสร้างสำคัญ ๓ ประการคือ
๑. การเรียนรู้หลักคำสอน
๒. การปฏิบัติตามคำสอน
๓. การรับผลจากการปฏิบัติ
การจะถือพุทธศาสนาให้ได้ประโยชน์อย่างแท้จริงนั้น จะต้องมีทั้งการเรียนรู้และปฏิบัติจนบังเกิดผลขึ้นมาจริงๆจึงจะได้รับประโยชน์อย่างแท้จริง.
จบบทที่ ๒
บทที่ ๓ พุทธธรรม
๑. ธรรมะ ๒ ระดับ
คำว่า ธรรม หรือ ธรรมะ ในที่นี้จะหมายถึง คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ซึ่งแบ่งออกได้ ๒ ระดับ คือ
๑. ระดับพื้นฐาน (ศีลธรรม) ซึ่งสอนให้ละเว้นความชั่วและทำแต่ความดี ซึ่งเอาไว้สอนชาวบ้านทั่วไป
๒. ระดับสูง (ปรมัตถธรรม) ซึ่งสอนให้ทำจิตให้บริสุทธิ์ ซึ่งเอาไว้สอนคนที่มีปัญญา
๒.โอวาท ๓ ประการ
ธรรมะของพระพุทธเจ้าทั้งหมดนี้สามารถสรุปเป็นหลักใหญ่ๆได้ ๓ ประการ อันได้แก่
๑. สอนให้ละเว้นการทำความชั่วทั้งปวง
๒. สอนให้ทำความดีให้สมบูรณ์
๓. สอนให้ทำจิตให้บริสุทธิ์
๓. จุดหมายของพุทธศาสนา
จุดหมายของพุทธศาสนาในแต่ละระดับก็คือ
๑. ระดับพื้นฐานก็คือ เพื่อให้ชีวิตมีความปรกติสุข และเพื่อให้โลกมีสันติภาพ
๒. ระดับสูงก็คือ เพื่อความพ้นทุกข์ หรือ นิพพาน
๔. อะไรคือความชั่ว?
ความชั่วก็คือ การกระทำที่ผู้คนเกลียดชัง ซึ่งสรุปอยู่ที่การเบียดเบียนผู้อื่นให้เดือดร้อนเป็นทุกข์ ไม่ว่าจะโดยตรงหรือโดยอ้อมก็ตาม ซึ่งความชั่วที่เห็นได้ชัดก็คือ การละเมิดศีล ๕ และการลุ่มหลงอบายมุข ซึ่งต้นตอของความชั่วก็คือ กิเลส
๕. กิเลสคืออะไร?
กิเลส หมายถึง ความสกปรกของจิตใจ ซึ่งมีอยู่ ๓ อาการได้แก่
๑. ความโลภ คืออยากได้ของผู้อื่น
๒. ความโกรธ คืออยากทำร้ายผู้อื่น
๓. ความหลง คือหลงผิด ไม่รู้จริง
ตามธรรมดาจิตใจของเราจะสะอาด หรือบริสุทธิ์ และมีความปรกติสุข แต่เมื่อเกิดอาการของกิเลสขึ้นมาจิตใจก็จะมืดมัวหรือสกปรก และไม่มีความปรกติสุข คือจะมีความเร่าร้อนทรมานขึ้นมาแทน(เกิดความทุกข์).
๖. ความชั่วจากการไม่มีศีล ๕
ความชั่วของชาวบ้านก็คือการละเมิด ศีล ๕ อันได้แก่
๑. การฆ่า หรือทำร้ายสิ่งที่มีชีวิต
๒. การลักขโมย หรือเบียดเบียนทรัพย์สินของผู้อื่น
๓. การประพฤติผิดในเรื่องทางเพศ
๔. การพูดโกหก
๕. การเสพสิ่งเสพติดหรือมึนเมา
ผู้ที่ไม่มีศีลก็จะไม่มีความปรกติสุข สังคมที่ไม่มีศีลก็จะไม่สงบสุข โลกที่ไม่มีศีลก็จะไม่มีสันติภาพ
๗. อบายมุข เหตุแห่งความเสื่อม
อบายมุข แปลว่า ปากทางที่เริ่มไปสู่ความเสื่อม ซึ่งอบายมุขนี้ก็คือสาเหตุของปัญหาสังคม อันได้แก่
๑. เล่นการพนัน ๒. ดื่มสุราและเสพสิ่งเสพติด ๓. การเที่ยวกลางคืน
๔. การเป็นนักเลงอันธพาล ๕. การคบเพื่อนชั่ว ๖. ความเกียจคร้าน
๘. อะไรคือความดี?
ความดีก็คือ การกระทำที่ผู้คนชื่นชอบ ซึ่งสรุปอยู่ที่การทำให้ผู้อื่นมีความสุข ไม่ว่าจะโดยตรงหรือโดยอ้อมก็ตาม ซึ่งความดีนี้แยกได้ ๒ ระดับคือ
๑. ความดีขั้นพื้นฐาน อันได้การปฏิบัติหน้าที่และการงานอย่างถูกต้อง
๒. ความดีขั้นสูง อันได้แก่การช่วยเหลือผู้อื่นในด้านต่างๆ
ต้นตอของความดีก็คือ ปัญญาขั้นต้น (คือความไม่โลภ, ไม่โกรธ, ไม่หลงผิด).
๙. ความดีขั้นสูงคืออะไร?
ความดีขั้นสูงก็คือการช่วยเหลือผู้อื่นให้พ้นจากความทุกข์ความเดือดร้อน หรือช่วยให้เขามีความสุข ซึ่งการช่วยนี้ก็สามารถทำได้ ๓ ลักษณะใหญ่ๆ คือ
๑. ช่วยด้วยการให้ทรัพย์ หรือสิ่งของ
๒. ช่วยด้วยการให้ความรู้ หรือวิชาการ
๓. ช่วยด้วยการให้ธรรมะ หรืออบรมสั่งสอนหลักธรรมะ
พระพุทธองค์ทรงสอนว่า การให้ธรรมะชนะการให้ทั้งปวง เพราะธรรมะจะเป็นแสงสว่างของชีวิต ทำให้ผู้รับสามารถดำเนินชีวิตไปอย่างถูกต้อง คือไม่มีความทุกข์ มีแต่ความสงบสุขได้อย่างแท้จริง.
๑๐. บาปคืออะไร?
บาป คือ การทำชั่ว คือเมื่อเราทำความชั่วใดลงไป ก็เรียกว่าทำบาป
ผลของบาปก็คือ ความรู้สึกทุกข์ใจ เช่นร้อนใจ(นรก) ไม่สบายใจ
เวลาให้ผลของบาปนั้นก็มีอยู่ ๒ ช่วงคือ
๑. ขณะกำลังทำอยู่
๒. หลังจากทำเสร็จแล้วระยะหนึ่ง
ผลของบาปนี้จะมากหรือน้อยและจะตั้งอยู่นานหรือไม่ก็ขึ้นอยู่กับว่าเรานั้นทำบาปมากหรือน้อยเพียงใด หรือบ่อยเพียงใด เปรียบเหมือนกับการที่เรากินอาหารเน่าเสียจำนวนมาก เราก็จะรู้สึกอึดอัดทรมานอยู่นาน แต่ถ้ากินน้อย ก็จะรู้สึกอึดอัดทรมานอยู่ไม่นาน ซึ่งบาปนี้บางทีก็เรียกว่าเป็น กรรมชั่ว ที่หมายถึง การกระทำชั่ว.
๑๑. บุญคืออะไร?
บุญ คือ การทำดี คือเมื่อเราทำความดีใดลงไป ก็เรียกว่าทำบุญ
ผลของบุญก็คือ ความสุขใจ เช่น อิ่มใจ ( สวรรค์) สบายใจ
เวลาให้ผลของบุญนี้ก็มีอยู่ ๒ ช่วงคือ
๑. ขณะกำลังทำอยู่
๒. หลังจากทำเสร็จแล้วระยะหนึ่ง
ผลของบุญนี้จะมากหรือน้อยและจะตั้งอยู่นานหรือไม่ก็ขึ้นอยู่กับว่าเรานั้นทำบุญมากหรือน้อยเพียงใด หรือบ่อยเพียงใด เปรียบเหมือนกับการที่เรากินอาหารที่มีประโยชน์จำนวนมาก เราก็จะรู้สึกอิ่มสบายอยู่นาน แต่ถ้ากินน้อย ก็จะรู้สึกอิ่มสบายอยู่ไม่นาน ซึ่งบุญนี้บางทีก็เรียกว่าเป็น กรรมดี ที่หมายถึง การกระทำดี.
๑๒. นรก-สวรรค์คืออะไร?
คำว่า นรก ของพุทธศาสนาจะหมายถึง สภาวะจิตขณะที่กำลังที่เร่าร้อนทรมาน เพราะทำบาปเอาไว้มาก(เช่นขณะที่เรากำลังร้องไห้เพราะเสียใจมาก)
คำว่า สวรรค์ ของพุทธศาสนาจะหมายถึง สภาวะจิตขณะที่กำลังมีความสุขใจ หรืออิ่มเอมใจอย่างยิ่ง เพราะได้ทำความดีเอาไว้มาก( เช่นขณะที่เรากำลังยิ้มร่าเพราะสุขใจมาก).
ส่วนนรกที่อยู่ใต้ดิน และสวรรค์ที่อยู่บนฟ้า ที่จะไปถึงได้ต่อเมื่อตายไปแล้วตามที่เราเคยได้ยินมานั้น ไม่ใช่ของพุทธศาสนา แต่เป็นคำสอนของศาสนาพราหมณ์ที่ปะปนเข้าอยู่ในพุทธศาสนามาช้านานแล้ว จนทำให้ชาวพุทธหลงเข้าใจผิดคิดว่านี่เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้า ซึ่งเราจะต้องเข้าใจจุดนี้เอาไว้ด้วย.
๑๓. นิพพานคืออะไร?
นิพพาน แปลว่า ความสงบเย็น หรือความเย็นใจ คือเมื่อใดที่จิตของเราเกิดอาการของกิเลสใดๆขึ้นมา จิตของเราก็จะไม่บริสุทธิ์ หรือจะเศร้าหมอง แล้วมันก็จะเกิดความทุกข์ชนิดต่างๆขึ้นมา ซึ่งจะรุนแรงบ้าง ไม่รุนแรงบ้างตามกิเลสที่เกิดขึ้น
แต่ขณะใดที่จิตเรามีสมาธิและปัญญา จิตของเราก็จะบริสุทธิ์ จากกิเลส แล้วมันก็จะสงบ เยือกเย็น ปลอดโปร่ง แจ่มใสขึ้นมาทันที ซึ่งนี่คืออาการที่เรียกว่านิพพาน
นิพพานนี้ในแต่ละวันเราทุกคนก็พอจะมีกันอยู่บ้าง แต่ไม่มากหรือไม่ถาวร ถ้าใครมีมากหรือถาวรก็จะเป็นพระอริยบุคคล.
๑๔. ธรรมะอยู่ที่จิตใจของเราเอง
เมื่อกล่าวโดยสรุปแล้ว ธรรมะของพุทธศาสนาจะอยู่ที่จิตใจของเราเองทั้งสิ้น เพราะพุทธศาสนาจะสอนเรื่องสภาวะของจิตใจ ไม่สอนเรื่องวัตถุภายนอก คือจะสอนว่า
เมื่อใดเราทำความดี จิตก็จะเป็นสุข
เมื่อใดที่เราความชั่ว จิตก็จะเป็นทุกข์
เมื่อใดที่เราทำจิตให้บริสุทธิ์ จิตของเราก็จะสงบเย็น.
ส่วนเรื่องผลดีหรือผลชั่วทางวัตถุหรือภายนอกนั้นเป็นเรื่องง่ายๆที่ใครๆก็รู้กันอยู่แล้ว (เช่นทำดีแล้วได้รางวัล หรือทำชั่วแล้วถูกลงโทษ เป็นต้น) ซึ่งเป็นเรื่องที่ไม่แน่นอน (เช่นบางทีทำดีแล้วไม่มีใครรู้ก็ไม่ได้รางวัล หรือคนทำชั่วแล้วปกปิดไว้ได้ก็ไม่ถูกลงโทษ เป็นต้น) ดังนั้นพุทธศาสนาจึงไม่สอนเรื่องทางวัตถุภายนอกอย่างนี้ ซึ่งเราควรเข้าใจให้ถูกต้อง มิฉะนั้นอาจจะเกิดความเข้าใจผิดต่อคำสอนที่แท้จริงของพระพุทธเจ้าได้.
๑๕. สรุปนรก-สวรรค์-นิพพาน
คนโบราณได้กล่าวเอาไว้ว่า สวรรค์อยู่ในอก นรกอยู่ในใจ และ นิพพานคือความเย็นใจ ซึ่งเป็นคำกล่าวที่ถูกต้องที่สุด ดังจะสรุปได้ว่า
ร้อนใจไปนรก
ดีใจไปสวรรค์
เย็นใจไปนิพพาน
จึงขอให้ทุกคนเข้าใจหลักคำสอนของพระพุทธเจ้าให้ถูกต้อง เพื่อที่จะได้รับประโยชน์อย่างสูงสุดจากการเรียนรู้หลักธรรมะของพุทธศาสนา และไม่เสียทีที่เกิดมาเป็นมนุษย์แล้วมาพบพระพุทธศาสนา
๑๖. ตายแล้วไปไหน?
ตามหลักพุทธศาสนาแล้วไม่สอนว่าตายแล้วไปไหน เพราะไม่สามารถพิสูจน์ได้ แต่จะสอนให้คิดว่า เมื่อเทียนดับ แสงสว่างหายไปไหน? คือร่างกายก็เหมือนแท่งเทียน จิตใจก็เหมือนแสว่างที่เกิดจากการเปลวเทียนที่ลุกไหม้ เมื่อเปลวไฟเทียนดับ แสงสว่างก็จะดับหายตามไปด้วย เมื่อจุดไฟใหม่ แสงสว่างก็กลับมามีอีก ซึ่งนี่เป็นการคิดตามหลักวิทยาศาสตร์.
จบบทที่ ๓
บทที่ ๔ คุณธรรมประจำใจ
๑. การบูชา
การบูชานั้นมีอยู่ ๒ ประเภท อันได้แก่
๑. อามิสบูชา คือบูชาด้วยสิ่งของ เช่น ดอกไม้ ธูปเทียน ซึ่งเป็นการบูชาที่ผิวเผิน
๒. ปฏิบัติบูชา คือ การบูชาด้วยการปฏิบัติตามคำสอน ซึ่งเป็นการบูชาที่แท้จริง
๒. บุคคลหาได้ยากในโลก
บุคคลที่จัดว่าหาได้ยากยิ่งในโลกนั้นก็ได้แก่
๑. บุพพการี คือผู้ที่ทำอุปการคุณก่อนโดยไม่หวังผลตอบแทน
๒. กตัญญูกตเวที คือผู้ที่รู้คุณและตอบแทนคุณผู้มีอุปการคุณก่อน
สิ่งที่มีคุณต่อเรานั้นมีมากมาย ซึ่งก็ได้แก่ พระพุทธเจ้า, พ่อแม่,ครูอาจารย์, พระมหากษัตริย์, แม้ข้าราชการหรือบุคคลที่ดี, รวมทั้งสัตว์และป่าไม้ ซึ่งจัดเป็นบุพพการีของเราที่เราจะต้องรู้ซึ้งถึงพระคุณของท่านเหล่านั้นและตอบแทนคุณของเขาอย่างเหมาะสม อันได้แก่
การตอบแทนคุณของพระพุทธเจ้าที่ทรงนำธรรมะสั่งสอนเราก็คือการปฏิบัติตามหลักธรรมและเผยแพร่คำสอนต่อไป
การตอบแทนคุณของพ่อแม่ที่ช่วยเลี้ยงเรามาก็คือเลี้ยงดูท่านเมื่อท่านแก่เฒ่า เชื่อฟังท่าน รับใช้ท่านเป็นต้น
การตอบแทนคุณของครูอาจารย์ที่ช่วยสั่งสอนเราก็คือ เชื่อฟัง, ขยันเรียน, รับใช้ท่าน เป็นต้น
การตอบแทนคุณของพระมหากษัตริย์ที่ช่วยปกป้องชาติให้สงบสุขก็คือเทิดทูลพระองค์ รักสามัคคีกัน
การตอบแทนคุณของข้าราชการหรือบุคคลที่ดีต่อเราก็คือปฏิบัติตามกฎหมาย ช่วยเหลือสังคม
การตอบแทนคุณของสัตว์ป่าและป่าไม้ที่ช่วยให้เรามีปัจจัย ๔ และมีชีวิตอยู่อย่างสุขสบายก็คือ ประหยัด อนุลักษณ์ธรรมชาติ ไม่ทำลายธรรมชาติ
๓. ธรรมที่ช่วยปกป้องรักษา
การปฏิบัติที่จะช่วยให้เราปลอดภัยจากความทุกข์ ความเดือดร้อนทั้งหลายได้ก็ได้แก่
๑. สติ คือระลึกได้ หรือยังจำอะไรๆได้อยู่ไม่หลงลืม
๒. สัมปชัญญะ คือรู้สึกอยู่ว่ากำลังทำอะไรอยู่
๔. ธรรมอันทำให้งดงาม
คุณธรรมที่จะทำให้งดงามจนมีผู้คนชื่นชมนั้นก็ได้แก่
๑. ขันติ คือมีความอดกลั้น อดทนต่อสิ่งที่มายั่วยวน
๒. โสรัจจะ คือมีความสงบเสงี่ยมไม่แสดงอาการไม่ดีออกมา
๕. ธรรมที่ช่วยให้โลกมีสันติภาพ
การที่โลกจะมีสันติภาพได้มวลมนุษย์จะต้องปฏิบัติตามหลักการโดยสรุปดังนี้คือ
๑. หิริ คือมีความละอายใจต่อการทำบาป
๒. โอตตัปปะ คือมีความเกรงกลัวต่อผลของบาป
๖. การอยู่ในระเบียบวินัยของโรงเรียน
ผลดีจากการปฏิบัติตามกฎระเบียบต่างๆของโรงเรียนก็ได้แก่
๑. ตนเองมีความปรกติสุข
๒. ครูอาจารย์และเพื่อนที่ดีรักใคร่
๓. มีความก้าวหน้าในการเรียน และการงานในอนาคต
๔. มีความมั่นคงในชีวิต
๗. การฝ่าฝืนระเบียบวินัยของโรงเรียน
ผลเสียจากการฝ่าฝืนกฎระเบียบต่างๆของโรงเรียนก็ได้แก่
๑. ตนเองไม่มีความปรกติสุข (ถูกทำโทษ)
๒. ครูอาจารย์และเพื่อนที่ดีรังเกียจ
๓. ไม่มีความเจริญก้าวหน้าในการเรียนและการงานในอนาคต
๔. ไม่มีความมั่นคงในชีวิต
๘. ประโยชน์จากความขยัน
๑. เรียนเก่ง ทำงานเก่ง(เก่ง)
๒. มีความรู้มาก มีทรัพย์มาก(รวย)
๓. คนดีชื่นชอบ มีเกียรติ(สวย)
๔. ชีวิตเจริญและมั่นคง(ดี)
๙. โทษจากความเกียจคร้าน
๑ . เรียนแย่ ทำงานแย่(แย่)
๒. โง่เขลา ยากจน(โง่)
๓. คนดีรังเกียจ ด้อยเกียรติ(โซ)
๔. ชีวิตตกต่ำและไม่มันคง(จน)
๑๐. คุณประโยชน์จากความประหยัด
๑. มีทรัพย์มาก(รวย)
๒. ชีวิตไม่เดือดร้อน
๓. ชีวิตมีความสุขมาก
๔. มีความมั่นคงในชีวิต
๑๑. โทษจากความฟุ่มเฟือย
๑. ขาดแคลนทรัพย์(จน)
๒. ชีวิตเดือดร้อน
๓. ชีวิตมีความสุขน้อย
๔. ชีวิตขาดความมั่นคง
จบบทที่ ๔
บทที่ ๕ พุทธประวัติ
๑. เจ้าชายสิทธัตถะ
พระพุทธเจ้านั้นเดิมคือเจ้าชายสิทธัตถะจากตระกูลโคตมะ (โคดม) เป็นโอรสของพระเจ้าสุทโธทนะ ผู้ครองกรุงกบิลพัสดุ์ ของประเทศอินเดียสมัยนั้น(ประมาณ ๒,๖๐๐ ปีมาแล้ว) มีพระราชมารดาทรงพระนามว่าพระนางสิริมหา มายา หลังจากประสูติได้ ๗ วันพระราชมารดาก็สวรรคต พระนางประชาปดีโคตมี ซึ่งเป็นพระน้านาง(น้องของแม่) ก็ได้เป็นผู้เลี้ยงดูพระกุมาสิทธัตถะสืบมา(เป็นแม่เลี้ยง).
๒. อภิเษกสมรส
เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะโตขึ้นก็ได้ศึกษาศิลปะวิทยาทุกแขนงเท่าทีมีอยู่ในสมัยนั้นจนแตกฉาน พออายุได้ ๑๖ พรรษาก็ได้อภิเษกสมกับพระนางยโสธรา(หรือพิมพา) และมีพระโอรสองค์หนึ่งพระนามว่า ราหุล.
๓. เสด็จออกผนวช
หลังจากได้เสพสุขอย่างเต็มที่เท่าที่จะหาได้ในสมัยนั้นแล้ว ก็ทรงเกิดความเบื่อหน่าย เพราะทรงมองเห็นว่าความสุขนั้นไม่ยั่งยืน ไม่ช้าความแก่และความตายก็จะนำความทุกข์อันใหญ่หลวงมาให้.
เมื่อพิจารณาได้ดังนั้นจึงทรงละทิ้งทรัพย์สมบัติและความสุขสบายทั้งหลาย แล้ว เสด็จออกผนวชเป็นนักบวชเพื่อแสวงหาความพ้นความทุกข์ อย่างพวกฤๅษีทั้งหลายของสมัยนั้นที่ปฏิบัติกันอยู่ โดยมีปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ ซึ่งออกบวชตามไปด้วย ขณะนั้นทรงมีพระชนมายุได้ ๒๙ พรรษา.
๔. ทรงตรัสรู้อริยสัจ ๔
เมื่อออกบวชแล้วก็ได้ทรงไปศึกษาวิธีการดับทุกข์โดยการใช้สมาธิสูงๆจากเจ้าลัทธิที่โด่งดังของยุคนั้น แต่ก็ไม่ทรงพอพระทัยเพราะยังดับทุกข์ไม่ได้จริง จากนั้นก็ได้ทรงทดลองทรมานร่างกายอย่างแสนสาหัส ตามความเชื่อของบางลัทธิที่ว่าจะทำให้หมดทุกข์ได้ แต่ก็ยังดับทุกข์ไม่ได้ .
ต่อมาทรงละเลิกการทรมานร่างกาย แล้วหันมาค้นคว้าด้วยพระองค์เอง ซึ่งช่วงนี้เองที่ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ ได้หลีกหนีไปเพราะคิดว่าพระองค์ทรงละความเพียรเสียแล้ว ซึ่งวิธีการของพระองค์ก็คือการทำจิตให้เป็นสมาธิแล้วใช้ปัญญาพิจารณาหาสาเหตุของความทุกข์ จนกระทั่งพบ แล้วก็ทรงปฏิบัติจนสามารถดับทุกข์ได้อย่างแท้จริง.
การที่พระองค์ทรงค้นพบและปฏิบัติจนดับทุกข์ได้จริงนี้เองที่เรียกว่าการตรัสรู้(ได้รู้สิ่งที่ประเสริฐ) ซึ่งสิ่งที่ทรงตรัสรู้นี้เรียกว่า อริยสัจ ๔ (ความจริงอันประเสริฐ ๔ ประการ) ซึ่งเป็นวิธีปฏิบัติเพื่อความพ้นทุกข์(ดับทุกข์) โดยทรงใช้เวลาในการคว้าอยู่ถึง ๖ ปีจึงตรัสรู้.
๕. ทรงประกาศศาสนา
หลังจากตรัสรู้แล้วก็ได้เสด็จตามไปสอนปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ จนได้ตรัสรู้ตามและขอบวชเป็นภิกษุเพื่อปฏิบัติตามพระพุทธองค์ และช่วยกันเผยแพร่คำสอนหลักอริยสัจ ๔ นี้ให้แพร่หลายจนมีผู้ศรัทธาและมาขอบวชตามเป็นภิกษุอีกมากมาย และต่อมาก็มีเศรษฐี กษัตริย์ และผู้มีปัญญาของยุคนั้นหันมานับถือพระพุทธองค์อย่างมากมาย จนทำให้ธรรมะของพระองค์เจริญรุ่งเรืองอย่างยิ่งในยุคนั้น ซึ่งในยุคนั้นจะเรียกคำสอนของพระพุทธองค์ว่า ธรรมะของพระสมณะโคดม.
๖. ทรงเสด็จดับขันธปรินิพพาน
หลังจากทรงสอนธรรมะแก่มหาชนมาถึง ๔๕ ปี ซึ่งก็ทรงพระชราภาพมากแล้ว พร้อมทั้งยังทรงป่วยเป็นโรคลงพระโลหิต(ถ่ายเป็นเลือด) จึงทรงปลงอายุสังขาร(กำหนดเวลาตาย) และเสด็จดับขันธปรินิพพาน(ตาย) ณ เมืองกุสินารา อันเป็นเมืองเล็กๆแห่งหนึ่งของอินเดียในยุคนั้น ซึ่งทรงมีพระพระชนมายุได้ ๘๐ พรรษา.
จบบทที่ ๕
บทที่ ๖ ประวัติพุทธสาวก
๑. พระอานนท์
พระอานนท์ เป็นโอรสของพระเจ้าสุทโกทนะ ซึ่งเป็นน้องของพระเจ้าสุทโธทนะ พระมารดานามว่า กีสาโคตมี ดังนั้นพระอานนท์จึงมีศักดิ์เป็นพระอนุชา(น้อง)ของเจ้าชายสิทธัตถะ
หลังจากที่เจ้าชายสิทธัตถะเสด็จออกผนวชจนตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าแล้ว และเสด็จกลับมาเยี่ยมกรุงกบิลพัสดุ์ เจ้าชายอานนท์พร้อมด้วยเจ้าชายของศากยวงศ์อีก ๕ องค์ก็ได้ขอบวชกับพระพุทธองค์ ซึ่งหลังจากบวชได้ไม่นานพระอานนท์ก็ได้บรรลุเป็นพระอริยบุคคลขึ้นโสดาบัน(ขั้นต้น)
พระอานนท์ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นพระอุปฐาก(ผู้รับใช้ใกล้ชิด)ของพระพุทธเจ้า ซึ่งท่านก็ได้รับใช้พระพุทธเจ้าอย่างใกล้ชิดจนพระพุทธองค์ทรงเสด็จดับขันธปรินิพพาน และต่อมาท่านก็ได้สำเร็จเป็นพระอรหันต์ ซึ่งจากการที่ท่านอยู่ใกล้ชิดพระพุทธเจ้ามากที่สุด ดังนั้นท่านจึงเป็นผู้ที่จดจำคำสอนของพระพุทธเจ้าไว้มากที่สุด อีกทั้งท่านยังเป็นผู้ทูลขอพระพุทธเจ้าให้บวชสตรีเป็นภิกษุณีในพุทธศาสนาอีกด้วย.
๒. พระอุบาลี
พระอุบาลีเดิมเป็นบุตรของช่างตัดผมอยู่ในกรุงกบิลพัสดุ์ เมื่อโตขึ้นท่านได้เป็นช่างกัลบก(ช่างตัดผม)ประจำราชสำนักแห่งเจ้าศากยวงศ์ เมื่อเจ้าชายศากยวงศ์ ๖ พระองค์ได้ออกบวช อุบาลีก็ได้ออกบวชด้วย
หลังบวชได้ไม่นานท่านก็ได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ และมีความแตกฉานในพระวินัยเป็นอย่างมาก จนท่านได้รับการยกย่องว่าเป็นเอตทัคคะ(เป็นเลิศกว่าผู้อื่น)ในด้านทรงจำพระวินัย
๓. พระอัญญาโกญฑัญญะ
เดิมท่านชื่อ โกณฑัญญะ เกิดในตระกูลพราหมณ์ในกรุงกบิลพัสดุ์ ท่านเป็น ๑ ในปัญจวัคคีย์ที่ออกบวชตามพระพุทธเจ้า หลังจากที่พระพุทธเจ้าทรงตรัสรู้แล้วก็ได้เสด็จไปแสดงธรรมสอนปัญจวัคคีย์เป็นครั้งแรก ซึ่งโกญทัญญะก็ได้ดวงตาเห็นธรรม(เริ่มเกิดความเห็นแจ้งในอริยสัจ ๔ ) เป็นคนแรก ซึ่งขณะที่พระอัญญาโกญทัญญะเกิดดวงตาเห็นธรรมนั้นพระพุทธองค์ทรงรู้จึงอุทานขึ้นมาว่า อัญญาโกญทัญโญ ที่แปลว่า โกญทัญญะรู้แล้วหนอ จึงทำให้ท่านได้ชื่อว่า อัญญาโกญทัญญะ ตั้งแต่นั้นสืบมา และท่านก็ได้ขอบวชเป็นพระสงฆ์องค์แรกในพระพุทธศาสนา เมื่อท่านบวชได้ไม่นานท่านก็ได้บรรลุเป็นพระอรหันต์.
๔. พระราหุล
ราหุล(แปลว่า บ่วง) เป็นโอรสของเจ้าชายสิทธัตถะกับพระนางยโสธราหรือพิมพา เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จกลับมาเยือนกรุงกบิลพัสดุ์ พระนางพิมพาก็ได้ให้ราหุลไปทูลขอสมบัติจากพระพุทธเจ้า แต่พระพุทธองค์ก็ได้ทรงให้พระสารีบุตรบวชราหุลเป็นสามเณรองค์แรกในพุทธศาสนาเมื่ออายุได้ ๗ ขวบ และเมื่ออายุครบ ๒๐ ปีท่านก็ได้บวชเป็นภิกษุและสำเร็จเป็นพระอรหันต์ในเวลาต่อมา.
๕. พระมหาปชาปดีโคตมีเถรี
พระนางมหาปชาปดีโคตมีเป็นพระน้านางของเจ้าชายสิทธัตถะ ต่อมาเมื่อพระนางสิริมหามายาซึ่งเป็นพระมารดาของเจ้าชายสิทธัตถะสวรรคต พระนางจึงได้รับแต่งตั้งให้เป็นอัครมเหสีและเลี้ยงดูเจ้าชายสิทธัตถะ เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะออกบวชและตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าแล้ว พระนางมหาปชาบดีโคตมีก็ได้ตามไปขอบวชเป็นภิกษุณี ซึ่งก็ต้องรับครุธรรม(ข้อปฏิบัติที่หนัก) ๘ ประการก่อน เช่น ภิกษุณีแม้บวชตั้ง ๑๐๐ ปีก็ต้องไหว้ภิกษุแม้บวชในวันเดียว และไม่พึงว่ากล่าวภิกษุ เป็นต้น และเมื่อบวชแล้วท่านก็ได้เพียรปฏิบัติจนสำเร็จเป็นพระอรหันต์ ท่านได้รับการยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่าเป็นเอตทัคคะด้านมีประสบการณ์มาก.
๖. พระเจ้าสุทโธทนะ
พระเจ้าสุทโธทนะเป็นโอรสของพระเจ้าสีหนุกับนางกัญจนา มีพระมเหสีนามว่าสิริมหามายา มารดาของเจ้าชายสิทธัตถะ ต่อมาพระนางสิริมหามายาสิ้นพระชนม์ภายหลังเจ้าชายสิทธัตถะประสูติได้ ๗ วัน ก็ได้พระนางมหาปชาบดีโคตรมีพระกนิษฐา(น้อง)พระนางสิริมหามายามาดำรงตำแหน่งแทน
หลังจากพระพุทธเจ้าเสด็จออกผนวชจนตรัสรู้แล้ว พระเจ้าสุทโธทนะได้สั่งอำมาตย์ไปกราบทูลให้พระพุทธเจ้าเสด็จมาเยือนมาตภูมิ ซึ่งพระองค์ก็ได้เสด็จนิวัติมาตภูมิ(เยือน) และแสดงธรรมโปรดพระบิดาจนสำเร็จเป็นพระอริยบุคคลขั้นโสดาบัน ภายหลังเมื่อพระเจ้าสุทโธทนะป่วยหนัก พระพุทธเจ้าได้เสด็จมาแสดงธรรมโปรดจนสำเร็จเป็นพระอรหันต์และนิพพานในที่สุด.
จบบทที่ ๖
บทที่ ๗ หน้าที่ชาวพุทธ
๑. พุทธบริษัท ๔
พุทธบริษัท หมายถึง กลุ่มผู้ที่นับถือพุทศาสนา ซึ่งมีอยู่ ๔ กลุ่มอันได้แก่
๑. ภิกษุ พระภิกษุที่เป็นชาย
๒. ภิกษุณี คือพระภิกษุที่เป็นหญิง(ปัจจุบันนิกายเถรวาทไม่มีแล้ว)
๓. อุบาสก ชายที่ยังไม่ได้บวช
๔. อุบาสิกา หญิงที่ยังไม่ได้บวช
๒. คุณสมบัติของชาวพุทธ
ผู้ที่จะได้ชื่อว่าเป็นชาวพุทธนั้นจะต้องมีคุณสมบัติดังนี้
๑. มีศรัทธาในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์
๒. มีศีลบริสุทธิ์(ศีล ๕)
๓. ไม่เชื่อเรื่องเล่าลือเกี่ยวกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือผู้วิเศษต่างๆ
๔. ไม่แสวงบุญนอกเขตพุทธศาสนา
๕. บำเพ็ญบุญอยู่แต่ในเขตพุทธศาสนา
๓. หน้าที่ชาวพุทธ
ชาวพุทธจะมีหน้าที่หลักดังนี้
๑. ศึกษาหลักธรรม
๒. ปฏิบัติตามหลักธรรม
๓. เผยแผ่หลักธรรม
๔. ปกป้องศาสนา
๕. สร้างศาสนบุคคลสืบทอดพุทธศาสนา
จบบทที่ ๗
บทที่ ๘ การฝึกสมาธิ
๑. สมาธิ ๒ ประเภท
สมาธิ แปลว่า ตั้งมั่น คือหมายถึงความสงบ ตั้งมั่น ไม่ฟุ้งซ่านของจิตใจ ซึ่งสมาธินี้จะมีอยู่ ๒ ประเภท อันได้แก่
๑. สมาธิใช้งาน ซึ่งก็คือความตั้งใจตามธรรมดา
๒. สมาธิขั้นสูง ซึ่งก็คือความตั้งใจที่สูงมาก
ขณะที่เราตั้งใจเรียน หรือตั้งใจฟัง ตั้งใจพูด ตั้งใจคิด ตั้งใจทำอยู่นั้น เราก็มีสมาธิขั้นใช้งานอยู่แล้ว ซึ่งสมาธิใช้งานนี้เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งในการเรียน หรือการทำงานทั้งหลาย
ส่วนสมาธิขั้นสูงนั้นเป็นการฝึกจิตให้ตั้งมั่นมากขึ้นกว่าสมาธิใช้งาน(ฌาน) ซึ่งสมาธิขั้นสูงนี้ถ้าฝึกได้สำเร็จจะทำให้เรามีสมาธิใช้งานที่สมบูรณ์ขึ้นมาได้.
๒. ประโยชน์ของสมาธิ
ประโยชน์ของสมาธิก็ได้แก่
๑. ทำให้เกิดความสุขสงบทันตาเห็น
๒. ทำให้มีจิตหนักแน่นมั่นคง
๓. ทำให้มีความละเอียดรอบครอบ
๔. เป็นพื้นฐานให้เกิดปัญญา
๓. ศัตรูของสมาธิ
สิ่งที่มาทำลายจิตไม่ให้มีสมาธิก็คืออาการของกิเลสอ่อนๆที่เรียกว่า นิวรณ์ ซึ่งสรุปได้ ๓ อาการ อันได้แก่
๑. ความรู้สึกรัก, และชัง
๒. ความรู้สึกหดหู่ เซื่องซึม มึนชา
๓. ความคิดฟุ้งซ่านต่างๆนาๆ
นิวรณ์แต่ละตัวนี้เองที่ผลัดเปลี่ยนกันเกิดขึ้นมาครอบงำจิตของเราอยู่เกือบจะทั้งวัน จึงทำให้จิตของเราไม่มีสมาธิในการเรียน หรือในการทำงาน จึงเรียนไม่รู้เรื่อง ทำงานไม่ได้ดี เพราะจิตเศร้าหมองขุ่นมัวและไม่สงบ ไม่ปลอดโปร่งแจ่มใส (ไม่นิพพาน) ซึ่งจัดว่าเป็นความทุกข์ชนิดอ่อนๆ.
๓. การฝึกอานาปานสติ
อานาปานสติ หมายถึง สติที่กำหนดอยู่ที่ลมหายใจเข้า-ออก ซึ่งเป็นวิธีหนึ่งในการฝึกสมาธิขั้นสูง โดยมีหลักการดังนี้
๑. นั่งขัดสมาธิ ตั้งตัวตรง จะหลับตาหรือลืมตาก็ได้
๒. บังคับลมหายใจให้เบาและยาวอย่างสม่ำเสมอ
๓. ตั้งสติกำหนดอยู่ที่ลมหายใจมากระทบบริเวณจมูกตลอดเวลา
๔. พยายามระวังตัวอยู่เสมอ อย่าให้นิวรณ์และความคิดต่างๆเกิดขึ้นมา
การฝึกจะต้องพยายามฝึกอย่างสม่ำเสมอ จนจิตสงบและนิวรณ์อ่อนลง ก็แสดงว่าจิตเริ่มมีสมาธิมากขึ้น และถ้านิวรณ์ ระงับลงและจิตตั้งมั่งสูงมากจนไม่มีความคิดนึกใดๆอยู่เลย ก็แสดงว่าจิตเริ่มมีสมาธิขั้นสูงแล้ว(เริ่มเกิดฌานระดับต้น) ซึ่งก็ต้องหมั่นฝึกอยู่เสมอๆ จิตก็จะเลื่อนสู่สมาธิขั้นสูงขึ้นเรื่อยๆ.
จบบทที่ ๘
บทที่ ๙ การพัฒนาปัญญา
๑. ปัญญาคือความรอบรู้
ปัญญา แปลว่า ความรอบรู้ ซึ่งปัญญานี้ก็มีอยู่ ๒ ประเภท อันได้แก่
๑. ปัญญาทางโลก คือความรอบรู้ในเรื่องวิชาการต่างๆของชาวโลก
๒. ปัญญาทางธรรม คือความรอบรู้ในเรื่องการดำเนินชีวิต
ปัญญาทางโลกจะช่วยให้เราอยู่รอดในโลกได้อย่างสุขสบายไม่เดือดร้อน ส่วนปัญญาทางธรรมจะช่วยให้เรามีชีวิตอยู่ได้โดยมีความทุกข์น้อยที่สุดได้.
๒. ปัญญาเกิดได้ ๓ ทาง
ปัญญานี้สามารถเกิดขึ้นได้ ๓ ทาง อันได้แก่
๑. จากการฟัง หรืออ่าน
๒. จากการคิดพิจารณา
๓. จากการปฏิบัติ
เมื่อฟังหรืออ่านหนังสือที่มีประโยชน์ ก็เกิดความรอบรู้ที่จำเอามาได้ หรือถ้ารู้จักคิดพิจารณาให้ดี ก็เกิดความรู้ชนิดที่เป็นความเข้าใจได้ และถ้ามีการทดลองปฏิบัติจนบังเกิดผล ก็จะเกิดความเห็นแจ้ง(รู้แจ้งเห็นจริง)ซึ่งจัดเป็นความรู้สูงสุด.
๓. หลักการฟัง
การพัฒนาปัญญาก็คือการสร้างปัญญาให้เจริญมากขึ้น ซึ่งการฟังรวมทั้งการอ่านตำราเพื่อให้เกิดปัญญานี้จะต้องอยู่ในหลักการต่อไปนี้
๑. ตั้งใจฟัง(มีสมาธิขั้นใช้งาน)
๒. ฟังหรืออ่านสิ่งที่เป็นสาระ
๓. รู้จักแยกแยะเนื้อหา และสรุปใจความสำคัญ
๔. ไม่มีอคติต่อผู้สอน(ไม่ลำเอียง)
๔. หลักการคิด
ในการคิดที่จะให้เกิดปัญญานี้จะมีหลักการคิดดังนี้
๑. คิดอย่างตั้งใจ(มีสมาธิขั้นใช้งาน)
๒. คิดในสิ่งที่เป็นสาระ
๓. คิดด้วยเหตุด้วยผล
๔. คิดอย่างเป็นระบบ
๕. การปฏิบัติที่ทำให้เกิดปัญญา
การปฏิบัติที่ทำให้เกิดปัญญานั้น ก็แยกได้ ๒ ทางคือ
๑. ทางโลกก็คือการทดลองปฏิบัติทางวัตถุทั้งหลาย ซึ่งก็ทำให้นักวิทยาศาสตร์ค้นพบความจริงทางวัตถุจนสามารถตั้งเป็นทฤษฎีทางวัตถุทั้งหลายขึ้นมา
๒. ทางธรรมก็คือการปฏิบัติศีล สมาธิ และปัญญา จนบังเกิดเป็นความรู้แจ้งเห็นจริงต่อชีวิตและต่อโลก
จบบทที่ ๙
บทที่ ๑๐ พระสงฆ์และการปฏิบัติที่เหมาะสมต่อพระสงฆ์
๑. พระรัตนตรัย
รัตนตรัย แปลว่า แก้ว ๓ ประการ คือหมายถึง สิ่งที่มีคุณค่ายิ่ง ๓ อย่าง อันได้แก่
๑. พระพุทธ คือพระพุทธเจ้า
๒. พระธรรม คือคำสอนของพระพุทธเจ้า
๓. พระสงฆ์ คือผู้ที่ปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธเจ้า |
